Η μεταβολή του πληθυσμού ευθύνεται κυρίως από δύο κομμάτια της ζωής, τη γέννηση και τον θάνατο. Η φυσική κίνηση του πληθυσμού αποτελεί βάση για το πώς θα εξελιχθεί η ζωή μιας κοινωνίας, καθώς ο άνθρωπος είναι αυτός που την αποτελεί.
Τα ανοιχτά δεδομένα του Δήμου Πατρέων μάς βοηθούν να δούμε πώς εξελίχθηκε η φυσική κίνηση του πληθυσμού τα τελευταία 25 χρόνια και τι μπορεί να σημαίνει αυτό για το μέλλον των Δημοτικών Ενοτήτων του Δήμου Πατρέων.
Η πορεία των γεννήσεων των 5 Δ.Ε. του Δήμου Πατρέων (1999-2024)
- Η Δ.Ε. Πατρέων συγκεντρώνει την πλειονότητα των γεννήσεων στον Δήμο. Αυτό συμβαίνει γιατί η Δ.Ε. αποτελεί τη μεγαλύτερη πληθυσμιακά Δ.Ε. του Δήμου Πατρέων.
- Παρ’όλα αυτά παρατηρούνται αυξομειώσεις στο πλήθος των γεννήσεων κατά το πέρασμα των χρόνων οι οποίες τελικά καταλήγουν σε μείωση του πληθυσμού (2024).
- Οι υπόλοιπες τέσσερις ενότητες κινούνται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα, ακολουθούν και αυτές την ίδια γενική πτωτική τάση.
Γράφημα Εξέλιξης των γεννήσεων ανά Δημοτική Ενότητα (1999-2024)
Η εικόνα των γεννήσεων τα έτη 2021-2023
Η Δ.Ε. Πατρέων συγκεντρώνει τη συντριπτική πλειονότητα των γεννήσεων, καλύπτοντας σταθερά περίπου το 89% του συνολικού αριθμού για κάθε έτος της τριετίας.
Οι υπόλοιπες τέσσερις ενότητες μοιράζονται το υπόλοιπο 11% της «πίτας». Η Δ.Ε. Μεσσάτιδος εμφανίζει μια ελαφριά αυξητική τάση στο μερίδιό της (από 3,08% το 2021 σε 4,57% το 2023), ενώ η Δ.Ε. Ρίου ακολουθεί με περίπου 3,3%.
Παρατηρείται μια αξιοσημείωτη σταθερότητα στη δομή των γεννήσεων. Παρά τη γενική μείωση των αριθμών, η αναλογία μεταξύ των περιοχών δεν έχει αλλάξει σημαντικά κατά τα τελευταία τρία έτη, γεγονός που δείχνει ότι οι δημογραφικές τάσεις επηρεάζουν ομοιόμορφα τον αστικό και προαστιακό ιστό.
Γραφήματα πίτας ποσοστού γεννήσεων της κάθε Δ.Ε. των ετών 2021, 2022, 2023 (Δ.Ε. 2021, 2022, 2023)
Ποσοστιαία μεταβολή γεννήσεων τελικού έτους (2024) από το αρχικό (1999)
Όλες οι περιοχές της Πάτρας είχαν σημαντική μείωση γεννήσεων στην 25ετία. Συγκεκριμένα:
- Η Δ.Ε. Βραχναιίκων παρουσιάζει την πιο έντονη υποχώρηση, με τις γεννήσεις να μειώνονται κατά 57,5%.
- Αντίθετα, η Δ.Ε. Μεσσάτιδος φαίνεται να είναι η πιο σταθερή περιοχή, έχοντας τη μικρότερη πτώση (30,17%).
- Η κεντρική ενότητα (Δ.Ε. Πατρέων) παρουσιάζει μείωση 31,88%, που αντιστοιχεί σε 620 λιγότερα παιδιά το χρόνο σε σχέση με το 1999.
Πίνακας Γεννήσεων 1999 και 2024 και η ποσοστιαία μεταβολή τους (Δ.Ε. 1999, 2024)
| Δημοτική ενότητα | Γεννήσεις 1999 | Γεννήσεις 2024 | Ποσοστιαία Μεταβολή |
| Δ.Ε. ΜΕΣΣΑΤΙΔΟΣ | 116 | 81 | -30,17% |
| Δ.Ε. ΠΑΡΑΛΙΑΣ | 76 | 53 | -30.26% |
| Δ.Ε. ΠΑΤΡΕΩΝ | 1945 | 1325 | -31.88% |
| Δ.Ε. ΡΙΟΥ | 99 | 58 | -41,41% |
| Δ.Ε. ΒΡΑΧΝΑΙΙΚΩΝ | 40 | 17 | -57,50% |
Η πορεία των θανάτων των 5 Δ.Ε. του Δήμου Πατρέων
Το παρακάτω γράφημα δείχνει τη διαχρονική αύξηση του συνολικού όγκου των θανάτων στον Δήμο, ο οποίος κορυφώνεται την τελευταία τριετία.
Η Δ.Ε. Πατρέων (κέντρο) καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του γραφήματος, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι εκεί συγκεντρώνεται η πλειονότητα των περιστατικών θνησιμότητας. Οι υπόλοιπες ενότητες ακολουθούν την ίδια αυξητική πορεία, διατηρώντας όμως μικρότερα μερίδια στο σύνολο.
Εξέλιξη θανάτων στο πέρασμα των ετών με τη συμβολή της κάθε Δ.Ε. (1999-2023, Δ.Ε.)
Μέσος όρος των θανάτων ανά Δ.Ε. (1999-2023)
Η κεντρική ενότητα της Πάτρας (Δ.Ε. Πατρέων) καταγράφει κατά μέσο όρο πάνω από 1.500 θανάτους ετησίως, ενώ στις περιφερειακές ενότητες οι αριθμοί είναι σημαντικά χαμηλότεροι, με τη Δ.Ε. Βραχναιίκων να έχει τον μικρότερο μέσο όρο (47,1).
Πίνακας Μέσων όρων θανάτων ανά Δ.Ε. (1999-2203)
| Δημοτική Ενότητα | Μέσος Όρος Θανάτων (Ετησίως 1999-2023) |
| Δ.Ε. ΠΑΤΡΕΩΝ | 1.580,9 |
| Δ.Ε. ΡΙΟΥ | 101,6 |
| Δ.Ε. ΜΕΣΣΑΤΙΔΟΣ | 73,8 |
| Δ.Ε. ΠΑΡΑΛΙΑΣ | 62,4 |
| Δ.Ε. ΒΡΑΧΝΑΙΙΚΩΝ | 47,1 |
Η Δ.Ε. Πατρέων εμφανίζεται σταθερά με το πιο σκούρο χρώμα, υποδηλώνοντας τη μεγαλύτερη επιβάρυνση.
Είναι εμφανές ότι προς το τέλος της περιόδου (δεξιά πλευρά του γραφήματος), το χρώμα γίνεται πιο έντονο σε όλες τις περιοχές, επιβεβαιώνοντας ότι η αύξηση των θανάτων είναι ένα φαινόμενο που επηρεάζει οριζόντια ολόκληρο τον Δήμο.
Heatmap Θνησιμότητας ανά Δημοτική Ενότητα (1999-2023)
Η εικόνα των θανάτων χωρίς το κέντρο (Δ.Ε. Πατρέων)
Το παρακάτω γράφημα (Heatmap) επικεντρώνεται στις υπόλοιπες Δημοτικές Ενότητες, εξαιρώντας τη Δ.Ε. Πατρέων, προκειμένου να αναδειχθούν με μεγαλύτερη ευκρίνεια οι επιμέρους τάσεις στην περιφέρεια του Δήμου.
Με την απουσία του κυρίαρχου αστικού κέντρου, γίνεται πλέον σαφές ότι η Δ.Ε. Ρίου και η Δ.Ε. Μεσσάτιδος παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη αριθμητική επιβάρυνση θανάτων, ειδικά κατά την τελευταία δεκαετία.
Η γενική τάση του heatmap προς τη δεξιά πλευρά παραμένει ορατή, υπογραμμίζοντας ότι η δημογραφική γήρανση και η σταδιακή αύξηση της θνησιμότητας είναι φαινόμενα που εξελίσσονται παράλληλα σε όλες τις περιαστικές και αγροτικές περιοχές.
Heatmap Θνησιμότητας των Δ.Ε. Του Δήμου Πατρέων χωρίς την Δ.Ε. Πατρέων (για καλύτερη οπτική εικόνα των υπόλοιπων Δ.Ε.)
Φυσικό Ισοζύγιο του πληθυσμού – Τι είναι και τι δείχνει για το μέλλον των 5 Δ.Ε. Του Δήμου;
Το φυσικό ισοζύγιο αποτελεί ένα μέτρο πληθυσμού που αναδεικνύει τη σχέση των γεννήσεων με τους θανάτους για κάποια χρόνια.
Συγκεκριμένα είναι το κλάσμα των συνολικών γεννήσεων προς τους συνολικούς θανάτους για κάθε έτος, δηλαδή το:
Φ.Ι. = Συνολικές Γεννήσεις / Συνολικοί Θάνατοι
Παρατηρούνται:
- Το κλάσμα Γεννήσεις/Θάνατοι παρουσιάζει μια εντυπωσιακή άνοδο το 2022 για τη Δ.Ε. Μεσσάτιδος, ξεπερνώντας τη μονάδα (περισσότερες γεννήσεις από θανάτους), πριν σημειώσει απότομη διόρθωση το 2023 στο 0.88. Παραμένει ωστόσο η πιο «νεανική» περιοχή.
- Μετά από μια κάμψη το 2022, το κέντρο (Δ.Ε. Πατρέων) δείχνει τάσεις ανάκαμψης το 2023, κλείνοντας στο 0.81.
- Η Δ.Ε. Ρίου σημείωσε δραματική πτώση το 2022, αλλά το 2023 παρουσιάζει μια ελπιδοφόρα ανάκαμψη στο 0.51.
- Η Δ.Ε. Βραχναίικων παραμένει σταθερή σε χαμηλά επίπεδα (0.42), γεγονός που υποδηλώνει γερασμένο πληθυσμό με ελάχιστες νέες γεννήσεις.
- Η Δ.Ε. Παραλίας παρουσιάζει μείωση του δείκτη το την περίοδο 2022-2023 αγγίζοντας το 0.62.
Φυσικό Ισοζύγιο: Γεννήσεις / Θάνατοι Δ.Ε. (2021-2023)
Γράφημα Heatmap Φυσικού ισοζυγίου (Γεννήσεων/Θανάτων) ανά Δ.Ε. (2023)
Για το 2023 παρατηρούνται:
- Η Δ.Ε. Ρίου (0.51) και η Δ.Ε. Βραχναιίκων (0.42) παρουσιάζουν την πιο έντονη δημογραφική ανισορροπία. Εδώ η κατάσταση είναι κρίσιμη, καθώς καταγράφονται περίπου 2.5 θάνατοι για κάθε 1 γέννηση.
- Η Δ.Ε. Παραλίας (0.63) ακολουθεί με αναλογία περίπου 1.6 θανάτους ανά γέννηση, παραμένοντας σε σταθερή τροχιά φυσικής μείωσης του πληθυσμού της.
- Η Δ.Ε. Μεσσάτιδος (0.88) και η Δ.Ε. Πατρέων (0.81) είναι οι ενότητες που βρίσκονται πιο κοντά στη δημογραφική αναπλήρωση, συγκρατώντας τον συνολικό μέσο όρο του Δήμου.
Η γενική εικόνα που αποτυπώνει η ανάλυση των ανοιχτών δεδομένων του Δήμου Πατρέων είναι:
Τα τελευταία έτη η τιμή του Φ.Ι. είναι κάτω από το 1 (<1), δηλαδή οι γεννήσεις είναι λιγότερες από τους θανάτους, πράγμα που αναδεικνύει τη γήρανση του πληθυσμού για όλες τις Δ.Ε. Του Δήμου Πατρέων, άρα και για του Δήμου Πατρέων.
Αυτή η εικόνα αποτελεί μια «καμπάνα» για το μέλλον του Δήμου Πατρέων (και των Δ.Ε.), καθώς οι δημογραφικές μεταβολές επηρεάζουν άμεσα την οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα της περιοχής.
Πιθανές επιπτώσεις του Φ.Ι. < 1 για το μέλλον του Δήμου:
- Έλλειψη Εργατικών Χεριών: Λιγότεροι νέοι στην τοπική αγορά εργασίας και άρα Δυσκολία εύρεσης προσωπικού για τις επιχειρήσεις.
- Μείωση Τοπικών Εσόδων: Λιγότεροι εργαζόμενοι σημαίνουν λιγότερους φόρους και δημοτικά τέλη για τον Δήμο.
- “Γκρίζα” Κατανάλωση: Στροφή της αγοράς από την εκπαίδευση και τη διασκέδαση προς τις υπηρεσίες υγείας και φροντίδας.
- Κίνδυνος Ερήμωσης: Μακροπρόθεσμη απειλή για την αξία των ακινήτων και τη ζωντάνια των τοπικών κοινοτήτων.
Ανάγκη για Καινοτομία: Μονόδρομος η προσέλκυση νέων κατοίκων (π.χ. ψηφιακοί νομάδες) και η αξιοποίηση των αποφοίτων του Πανεπιστημίου.
Δεδομένα
Τα στοιχεία που παρουσιάζονται βασίζονται σε ανοιχτά δεδομένα του Δήμου Πατρέων και αποσκοπούν στην ενημέρωση και κατανόηση των δημογραφικών τάσεων της πόλης.
Μπορείτε να τα βρείτε τα σύνολα δεδομένων που αναλύθηκαν στη παρακάτω διεύθυνση: https://catalog.data.patras.gr/dataset/fysikh-kinhsh-plhthysmou
Για αναλυτικά σύνολα δεδομένων, πρόσθετα γραφήματα και δυνατότητα λήψης και επαναχρησιμοποίησης των δεδομένων, μπορείτε να επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα Ανοικτών Δεδομένων του Δήμου Πατρέων στη διεύθυνση https://catalog.data.patras.gr/dataset/
