Ο τρόπος ζωής και η δομή των οικογενειών αποτελούν την “φωνή” μιας πόλης.
Τόσο οικογενειακή κατάσταση του πληθυσμού, όσο και το μέγεθος των οικογενειακών πυρήνων, αλλά και ο αριθμός αυτοκινήτων των οικογενειών διαφέρει από περιοχή σε περιοχή και η διαφορά αυτή αναδεικνύει τις ανάγκες του πληθυσμού της περιοχής.
Τα δεδομένα της Απογραφής 2021 μας δίνουν μια καθαρή εικόνα της κοινωνικής και οικογενειακής δομής των 5 Δ.Ε. της Πάτρας.
Η ποσοστιαία κατανομή του πληθυσμού βάσει οικογενειακής κατάστασης
Η Δ.Ε. Πατρέων παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό Αγάμων συγκριτικά με όλες τις άλλες ενότητες. Αυτό επιβεβαιώνει τη συγκέντρωση του φοιτητικού πληθυσμού και των νέων εργαζομένων στον κεντρικό ιστό της πόλης.
Στις Δ.Ε. Βραχναίικων, Δ.Ε. Μεσσάτιδος, Δ.Ε. Παραλίας το ποσοστό των Εγγάμων είναι αισθητά αυξημένο σε σχέση με το κέντρο, υποδεικνύοντας ότι αποτελούν τις κύριες περιοχές εγκατάστασης οικογενειών.
Τα ποσοστά των διαζευγμένων και των χήρων παραμένουν σχετικά ομοιόμορφα κατανεμημένα, με ελαφρώς υψηλότερη συγκέντρωση χήρων στα Βραχναίικα και την Παραλία.
Γράφημα ποσοστιαίας κατανομής του πληθυσμού ανά Δ.Ε. και οικογενειακής κατάστασης (2021)
Πού συγκεντρώνεται ο έγγαμος πληθυσμός;
Παρόλο που οι περιφερειακές ενότητες εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά εγγάμων, η Δ.Ε. Πατρέων συγκεντρώνει τον μεγαλύτερο αριθμό οικογενειών στην πόλη. Με περισσότερους από 45.000 εγγάμους ηλικίας 30-59 ετών, το κέντρο παραμένει η περιοχή όπου κατοικεί η πλειοψηφία των οικογενειών της Πάτρας.
Γράφημα Heatmap συγκέντρωσης του έγγαμου πληθυσμού ανά Δ.Ε. και ηλικιακή ομάδα (2021)
Εστιάζοντας στις περιφερειακές ενότητες, η Δ.Ε. Μεσσάτιδος αναδεικνύεται ως ο βασικός πόλος συγκέντρωσης έγγαμου πληθυσμού, ειδικά στις ηλικιακές ομάδες παραγωγικής αιχμής.
Heatmap χωρίς την Δ.Ε. Πατρέων για καλύτερη οπτικοποίηση των υπολοίπων
Ποιο είναι το πρότυπο οικογένειας που κυριαρχεί στις Δ.Ε.;
Η Μεσσάτιδα είναι η μοναδική περιοχή όπου οι πολυμελείς οικογένειες (4+ μέλη) αποτελούν την πλειοψηφία με 39,6%, ξεπερνώντας ακόμα και τις οικογένειες δύο μελών (33,8%).
Στη Δ.Ε. Πατρέων, οι οικογένειες δύο μελών κυριαρχούν με 42,8%, ενώ οι πολυμελείς περιορίζονται στο 28,8%. Η τάση αυτή είναι τυπική για αστικά κέντρα με υψηλή συγκέντρωση ηλικιωμένων ή νεαρών ζευγαριών.
Στο Ρίο και την Παραλία, παρατηρείται μια πιο ισομερής κατανομή, με τις οικογένειες 2 μελών και 4+ μελών να κυμαίνονται γύρω στο 32-33%, υποδηλώνοντας περιοχές που συνδυάζουν την παλαιά κατοίκηση με τη νέα οικιστική ανάπτυξη.
Η Δ.Ε. Μεσσάτιδος αναδεικνύεται ως η περιοχή με το εντονότερο οικογενειακό προφίλ στον Δήμο, καθώς οι πολυμελείς οικογένειες (4+ μέλη) αποτελούν την πλειοψηφία με 39.6%, υπερτερώντας των οικογενειών δύο μελών (33.8%)
Αντίθετα στη Δ.Ε. Πατρέων κυριαρχούν οι οικογένειες δύο μελών με 42.8%, ενώ οι πολυμελείς περιορίζονται στο 28.8%. Η δομή αυτή είναι τυπική για το αστικό κέντρο, όπου συγκεντρώνονται κυρίως ηλικιωμένα νοικοκυριά ή νεαρά ζευγάρια χωρίς παιδιά.
Οι Δ.Ε. Ρίου και Παραλίας παρουσιάζουν μια ενδιάμεση οικιστική ταυτότητα με προαστιακά χαρακτηριστικά. Ειδικά στην Παραλία, παρατηρείται μια ισχυρή παρουσία οικογενειών δύο μελών (38.2%), ωστόσο το ποσοστό των πολυμελών οικογενειών διατηρείται σε υψηλά επίπεδα (34.5%), γεγονός που υποδηλώνει μια περιοχή που προσελκύει και διατηρεί στον ιστό της ενεργούς οικογενειακούς πυρήνες.
Ραβδόγραμμα Σύνθεσης Οικογενειακών Πυρήνων ανά Δ.Ε. (2021)
Πόσα αυτοκίνητα χρειάζεται μία οικογένεια
Η κατανομή των οχημάτων ανά Δημοτική Ενότητα αντικατοπτρίζει τις διαφορετικές ανάγκες μετακίνησης και την εγγύτητα στις αστικές υποδομές.
Η Δ.Ε. Πατρέων παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών χωρίς όχημα (38.8%), γεγονός που αποδίδεται στη μεγάλη πυκνότητα υπηρεσιών, τη δυνατότητα πεζής μετακίνησης στο κέντρο και την πρόσβαση στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Αντίθετα, στην περιφέρεια του Δήμου η εξάρτηση από το ιδιωτικό μέσο είναι καθολική.
Στη Δ.Ε. Μεσσάτιδος, το ποσοστό των νοικοκυριών χωρίς αυτοκίνητο περιορίζεται μόλις στο 15.9%, αναδεικνύοντας την αναγκαιότητα του οχήματος για την καθημερινή σύνδεση με τον αστικό ιστό.
Οι Δ.Ε. Ρίου και Παραλίας επιβεβαιώνουν το προαστιακό τους προφίλ, με υψηλά ποσοστά κατοχής δύο ή περισσότερων οχημάτων. Συγκεκριμένα, στην Παραλία το ποσοστό των νοικοκυριών με 2 αυτοκίνητα ανέρχεται σε 26.1%, ενώ η κατηγορία των 3+ οχημάτων (όπου ηγούνται το Ρίο με 6.4% και η Μεσσάτιδα με 6.7%) παραμένει ισχυρή.
Η ανάγκη για πολλαπλά οχήματα στις περιοχές αυτές συνδέεται άμεσα με το αυξημένο μέγεθος των οικογενειακών πυρήνων και την ανάγκη των μελών για αυτόνομη μετακίνηση προς το κέντρο της Πάτρας για εργασία ή εκπαίδευση.
Ραβδόγραμμα ποσοστών οικογενειών με βάση τον αριθμό αυτοκινήτων που κατέχουν ανά Δ.Ε. (2021)
Η Δ.Ε. Πατρέων παρουσιάζει μια διακριτή εικόνα σε σχέση με την υπόλοιπη επικράτεια του Δήμου, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών χωρίς αυτοκίνητο (38,8%) και το χαμηλότερο ποσοστό πολυϊδιοκτησίας (17,7% για 2+ ΙΧ). Η δομή αυτή αποδίδεται στην πυκνότητα του αστικού ιστού και την αμεσότερη πρόσβαση σε υπηρεσίες και μέσα μεταφοράς.
Αντίθετα, οι περιφερειακές ενότητες Μεσσάτιδος (36,2%), Ρίου (37,1%) και Παραλίας (30.9%) εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά κατοχής δύο ή περισσότερων οχημάτων. Η τάση αυτή επιβεβαιώνει την αυξημένη ανάγκη για ιδιωτική μετακίνηση στις προαστιακές περιοχές, όπου οι αποστάσεις από το κέντρο και το αυξημένο μέγεθος των νοικοκυριών καθιστούν το αυτοκίνητο απαραίτητο εργαλείο καθημερινότητας.
Σε κάθε περίπτωση, η κατοχή ενός οχήματος παραμένει σταθερά η επικρατέστερη κατηγορία σε όλες τις Δημοτικές Ενότητες, με ποσοστά που κυμαίνονται από 43,6% έως 51%, αποτελώντας τον βασικό πυλώνα κινητικότητας για την πλειοψηφία του πληθυσμού.
Γράφημα Heatmap ποσοστών οικογενειών ανά αριθμό αυτοκινήτων που κατέχουν (Δ.Ε., 2021)
Η Δ.Ε. Μεσσάτιδος εμφανίζει τη μεγαλύτερη συγκέντρωση πολυμελών οικογενειών (39,6%), γεγονός που συνδέεται άμεσα με τα υψηλά ποσοστά ιδιοκτησίας οχημάτων που αναλύθηκαν προηγουμένως.
Η Δ.Ε. Πατρέων παρουσιάζει το χαμηλότερο ποσοστό μεγάλων οικογενειών (28,8%), στοιχείο που εξηγεί εν μέρει τη μειωμένη ανάγκη για πολλαπλά οχήματα στο κέντρο.
Η γεωγραφική κατανομή των δεδομένων αναδεικνύει ότι η αυξημένη παρουσία πολυμελών οικογενειών συνοδεύεται από ανάλογα υψηλά ποσοστά κατοχής οχημάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Δ.Ε. Μεσσάτιδος και Ρίου, όπου η υπεροχή των μεγάλων οικογενειακών πυρήνων συμβαδίζει με την υψηλή πυκνότητα οχημάτων ανά νοικοκυριό.
Ποσοστά μεγάλων οικογενειών (μέγεθος οικογενειακού πυρήνα: 4+ μέλη) ανά Δ.Ε. (2021)
Συμπερασματικά (για το 2021):
- Το κέντρο της Πάτρας (Δ.Ε. Πατρέων) συγκεντρώνει κυρίως άγαμους και νέους, ενώ η περιφέρεια έγγαμες οικογένειες.
- Η Μεσσάτιδα αναδεικνύεται ως η πιο οικογενειακή περιοχή, με πλειοψηφία νοικοκυριών 4+ μελών.
- Στο κέντρο κυριαρχούν τα νοικοκυριά 2 μελών και τα υψηλότερα ποσοστά νοικοκυριών χωρίς αυτοκίνητο.
- Στις προαστιακές περιοχές η εξάρτηση από το αυτοκίνητο είναι καθολική, με Ρίο και Μεσσάτιδα να έχουν τα υψηλότερα ποσοστά 3+ οχημάτων.
- Η γεωγραφική κατανομή δείχνει ότι οι μεγάλες οικογένειες συμβαδίζουν με την υψηλή ιδιοκτησία οχημάτων.
Μπορείτε να τα βρείτε τα σύνολα δεδομένων που αναλύθηκαν στη παρακάτω διεύθυνση: https://catalog.data.patras.gr/dataset/nikokiria_kai_diabiosi
Για αναλυτικά σύνολα δεδομένων, πρόσθετα γραφήματα και δυνατότητα λήψης και επαναχρησιμοποίησης των δεδομένων, μπορείτε να επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα Ανοικτών Δεδομένων του Δήμου Πατρέων στη διεύθυνση https://catalog.data.patras.gr/dataset/
